Voor leraren basisonderwijs

Voor leraren in het katholiek basisonderwijs en pabostudenten heb ik teksten geschreven over gangbare thema’s voor het vak godsdienst/levensbeschou-wing, zoals bezit, verlangen, vriendschap, Kerstmis en dagopeningen. Ze die-nen ter verdieping van de eigen achtergrondkennis. In deze teksten worden verbindingen gelegd met Bijbel en traditie. Hieronder volgen eerst teksten die in algemene zin levensbeschouwelijk zijn, daarna volgen teksten met een spe-cifiek godsdienstige invulling.

 

  • Instappen (leren). Leren is een compex gebeuren. Veel leren gebeurt spontaan, maar er is ook het schoolse leren. Leren doet men een leven lang. Voor het leren op school zou het beeld van een rijdende trein gebruikt kunnen worden: kinderen stappen in verschillende rijtuigen – de klassen – in, ieder op zijn eigen wijze. Kinderen leren vooral veel van elkaar. Eigenlijk vormen zij tezamen die trein.
  • Met elkaar (saamhorigheid). De mens is ‘ongeneeslijk sociaal’. Mensen kunnen niet buiten elkaar. Veel leren is ook sociaal leren: men leert van en aan elkaar.
  • Wie is de baas? (macht). Daar waar mensen met elkaar omgaan, wordt macht uitgeoefend: in het klein én in het groot. Macht is niet per definitie negatief: gezag is macht die door anderen geaccepteerd wordt. Het komt erop aan, hoe men met die macht omgaat.
  • Dierendag (dieren). Kinderen worden sterk aangesproken door dieren. Ze gaan er zeer gevarieerd mee om. De vraag “Wat is een goede manier om met dieren om te gaan?” staat centraal in deze tekst.
  • Afscheid. Allerlei vormen van afscheid komen aan de orde: van het ‘kleine afscheid’ van de klas als je moet verhuizen tot en met het ‘grote afscheid’ als een dierbare van je overlijdt.
  • Hebben en houden (bezit). Bezit is op zich ’n goed. De vraag is: “Hoe ga je ermee om?” Ben je eraan verslaafd of helpt het jou om je verder te ontplooien? De Bijbel heeft er diepgaande gedachten over.
  • Uitzien (verlangen/stilstaan bij). Mensen kunnen uitzien naar wat gaat gebeuren: belangrijke momenten in hun leven of feestelijke gebeurtenissen. Verlangen is, naast hoop, een belangrijke motor van menselijke gedrag.
  • Licht. Licht wordt altijd geassocieerd met iets positiefs. De tekst gaat over hoe mensen dat beleven en over de betekenis van licht in diverse godsdiensten en lichtfeesten.
  • Nieuwjaar (tijd en tijdbeleving). Tijd is een ongrijpbaar verschijnsel. Er is meetbare tijd (oblectief) en tijd die men beleeft (subjectief). Diverse aspecten komen aan de orde, zoals: tijdsbeleving, het belang van tijdsmarkeringen en het stilstaan bij belangrijke gebeurtenissen in het verleden.
  • Ik (uniciteit). De rode draad door deze tekst is de vraag ‘In hoeverre ben ik een uniek wezen?’ Mensen denken daar zeer verschillend over: voor de één is de mens slechts een inwisselbaar exemplaar van de menselijke soort, voor de ánder is elk mens uniek.
  • Vriendschap. Deze tekst gaat over vriendschap, maar ook over andere vormen van verbondenheid, zoals intieme relaties en familieverbanden. De Bijbelse invulling van ‘verbond’ kan daarbij een verrijking zijn.
  • Op weg naar … (levensweg). Het leven van een mens, een volk, kloosterling, pelgrim, hindoe, moslim, christen of boeddhist kan worden voorgesteld als een weg. Daarover gaat deze tekst.
  • Opstaan. ‘Opstaan’ en ‘opstandigheid’ drukken uit, dat een mens zich niet bij een gegeven situatie neerlegt. Vanaf een ‘dood punt’ wil hij weer ‘tot leven’ komen. Daarover gaat Pasen.
  • Vrij zijn. Er is verschil tussen vrij-zijn-van en vrij-zijn-voor. Vrijheid in al haar aspecten komt aan de orde. Er wordt ook geschreven over hoe vrijheid binnen de verschillende godsdiensten wordt ingevuld.
  • De toekomst dromen (over dromen). Dromen zijn niet altijd bedrog: mensen hebben ze nodig om de indrukken en ervaringen van overdag te verwerken. De tekst gaat in op het belang ervan en op de betekenissen die mensen eraan geven.
  • Dit jaar afgerond (over afronden van situaties). Mensen hebben er behoefte aan ingrijpende gebeurtenissen op een bepaalde manier af te ronden of te voltooien. Verstoorde relaties wil men vaak herstellen, omdat men de last van blijvende verstoring vaak niet dragen kan. Voor kinderen is de afsluiting van een schooljaar of schoolperiode zinvol.
  • Zin in stilte. Stilte lijkt in onze tijd zowel een schaars als een veelgevraagd ‘artikel’ te zijn. In toenemende mate hebben mensen behoefte aan rust, aan een pas-op-de-plaats.
  • De christelijke levensvisie in kort bestek. Deze tekst behandelt de hoofdzaken van de christelijke levensvisie kort en bondig. Ze is toegesneden op leraren in het algemeen en die van de katholieke basisschool in het bijzonder: voor hen worden enkele lijnen doorgetrokken van de kerkelijke liturgie naar de identiteit van hun school.
  • Achtergronden van het Sint-Nicolaasfeest. Sinterklaas heeft de secularisatie overleefd. Maar het ontbreekt wel eens aan kennis van de oorsprong en achtergronden van dit populaire feest. Deze tekst probeert dat gat op te vullen.
  • Het ontstaan van het kerstfeest. Ook kerst wordt massaal gevierd, of men nu gelovig is of niet. Deze tekst is bestemd voor wie méér wil weten over de oorsprong en de geschiedenis van Kerstmis.
  • Achtergronden van Pasen. Hoewel Pasen het belangrijkste christelijke feest is, wordt het niet zo massaal gevierd als Kerstmis. In deze tekst wordt informatie gegeven over Pasen en alle belangrijke dagen die eraan voorafgaan, zoals Aswoensdag, Witte Donderdag en Goede Vrijdag. Ook de natuursymboliek van het nieuwe leven in de lente, vanouds aan Pasen gekoppeld, wordt toegelicht.
  • Hemelvaart en Pinksteren symbolisch uitgelegd. De kennis van Hemelvaart en Pinksteren is zo goed als verdwenen uit ons collectieve geheugen. Dat geldt ook voor leraren in het (katholiek) primair onderwijs. Deze tekst wil wat dat betreft het geheugen opfrissen. Hij presenteert wat met Hemelvaart en Pinksteren herdacht en gevierd wordt niet als letterlijke gebeurtenissen: er wordt een symbolische interpretatie aan beide feesten gegeven.
  • Dagopeningen met kleuters. Jonge kinderen zijn gevoelig voor rituelen en dagopeningen: ze structureren de dag en geven houvast. Zeer gevarieerde dagopeningen worden in deze tekst aangeboden.
  • Mediteren met kinderen: een kleine theorie. Mediteren met kinderen is in. Scholen worden overstelpt met boeken, tijdschriften en sites over dit onderwerp. Deze tekst biedt een ‘kleine theorie’ om wat orde in de chaos te scheppen. Er worden enkele beproefde meditatievormen voor kinderen genoemd en toegelicht.
  • Benedictijnse spiritualiteit. Benedictijnse spiritualiteit is zo’n 1500 jaar oud en heeft de tand des tijds overleefd. Ze is eenvoudig en aards en blijkt ook nú nog velen te inspireren. Voor leraren kan ze eveneens een inspiratiebron zijn!
  • Iedereen heeft een godsbeeld. In deze tekst wordt uitgelegd, waarom ieder mens een godsbeeld heeft. Vervolgens worden godsbeelden in enkele categorieën ingedeeld, grondhoudingen genoemd
  • Waarom katholiek onderwijs? Deze korte tekst kan betrokkenen bij katholiek onderwijs helpen hun gedachten te vormen met betrekking tot de identiteit van hun school. Er kan een vragenlijst worden ingevuld. Deze geeft inzicht in hoé katholiek men die identiteit wil invullen.
  • Hindoeïsme in kort bestek. Hindoeïsme wordt in Nederland vooral aangetroffen bij Hindoestanen van Surinaamse afkomst. Het hindoeïsme als betekenissysteem en cultuur is velen van ons zó vreemd, dat men er moeilijk vat op krijgt. In deze tekst wordt sterk ingezoomd op de sámenhang van de zeer uiteenlopende ideeën en praktijken binnen het kleurrijke hindoeïsme.

1 Response to Voor leraren basisonderwijs

  1. Tanja van Leeuwen says:

    Dag Frans, als oud collega heb ik een vraag aan je.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.