Valt er nog wat te handelen?

De menselijke conditie van Hannah Arendt eist close reading, niet in de laatste plaats vanwege de complexe zinnen waarin zij grossiert. Maar het loont de moeite. Wat een scherpe denker! Wat een prachtfilosofie! Wat een vondst dat onderscheid tussen arbeiden, werken en handelen! Handelen, of politiek bedrijven, heeft zij als menselijke activiteit zeer hoog zitten. Ze filosofeert erover dat het een aard heeft. Maar wat ik mis is een analyse van wat er in onze tijd van dat handelen of politiek bedrijven nog overgebleven is. En hoe dat nieuw leven ingeblazen kan worden. Mijn opiniestuk Valt er nog wat te handelen? steekt de loftrompet, maar verwoordt ook dat gemis.

Posted in Uncategorized | Tagged , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , | Leave a comment

Van moestuin en boomgaard tot ‘glazen stad’

Wateringen is een deel van de ‘glazen stad’. Opvallend zijn de vele schoorstenen (foto: plusminus 1932)

De tuinbouw in het Westland begint in de zeventiende eeuw, heel bescheiden, met hier en daar een moestuin en een boomgaard. In de eeuwen daarna wordt weiland steeds meer omgezet tuinbouwgrond. Aardappelteelt zal een hoge vlucht nemen. Eind negentiende begint de metamorfose van ‘vollegrondscultuur’ in glastuinbouw: eerst zogenaamd ‘platglas’, dan het staande glas van (druiven)serres en tenslotte uitgebreide, verwarmde warenhuizen. Het hele Westland wordt ermee bedekt. Vandaar de naam ‘glazen stad’. Rijswijk, dat tegen het Westland ‘aanschurkt’, kent een soortgelijke ontwikkeling, zij het op bescheidener schaal. In het artikel Van moestuin en boomgaard tot ‘glazen stad’ beschrijf ik in vogelvlucht de ontwikkeling van de tuinbouw in het Westland, daarna zoom ik in op wat Rijswijk op dat gebied te zien geeft.

Posted in Uncategorized | Tagged , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , | Leave a comment

Willen weten dat je onwetend ben

Voor mij is Filosofie als een manier van leven van Pierre Hadot een eyeopener. De filosofie in de Oudheid excelleert niet alleen in gedachtegoed dat te denken geeft, maar ook in een passende manier van leven. Leraren en leerlingen komen in filosofische scholen bijeen om naast het leren omgaan met filosofie als denkwijze ook die bijbehorende manier van leven handen en voeten te geven. Vanuit onze huidige academische filosofie letten we eenzijdig op het denken van de filosofen uit de Oudheid. Hadot maakt inzichtelijk dat die kijk eenzijdig is. Je merkt aan alles dat hij verlangt naar een eigentijdse vorm van filosoferen dat tegelijkertijd een manier van leven is. In mijn opiniestuk Willen weten dat je onwetend bent  bespreek ik de sterke en minder sterke kanten van het boek.

Posted in Uncategorized | Tagged , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , | Leave a comment

Archeologie van de ziel

Als je van een indrukwekkend lange reeks geëxalteerde liefdesgeschiede-nissen houdt, lees dán BekentenissenConfessions in het Frans – van Jean-Jacques Rousseau. Ik had overigens een ándere reden om die autobio-grafische bestseller uit de achttiende eeuw te lezen: de man achter boeken als Émile ou De l’éducation en Du contract social wilde ik nader leren kennen. In Bekentenissen biecht Rousseau gebeurtenissen uit zijn leven op, die hij niet eerder openbaar heeft gemaakt. Maar de betekenis van het boek is vooral, dat het met thema’s als het onpeilbaar diepe ik en de overweldigende natuur de toon voor de Romantiek zet. Daarover gaat mijn opiniestuk Archeologie van de ziel.

Posted in Uncategorized | Tagged , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , | Leave a comment

Politiek tussen droom en daad

Jean-Jacques Rousseau

Een vriend van mij zegt: ‘Rousseau en ik van Maarten Doorman moet je lezen! Goed boek!’ Ik doe het en ben verkocht! Niet alleen omdat Doorman voortreffelijk filosofeert over het begrip ‘authenticiteit’, maar óók omdat hij mij nieuwsgierig maakt naar het werk van Jean-Jacques Rousseau. Deze kleurrijke denker uit de achttiende eeuw is al zó vaak genoemd en behandeld in de filosofische boeken die ik gelezen heb, dat ik nú maar eens kennis moet maken met zijn werk zélf. De keuze valt op Du Contrat Social ou Principes du droit politique, maar wél in de vertaling Het maatschappelijk verdrag van Bert van Roermund en Sandra van den Braak. In mijn uitgebreide opiniestuk Politiek tussen droom en daad ga ik op het boek van Doorman en dat van Roermond en Van den Braak in, komt het lemma ‘Rousseau’ van Wikipedia ter sprake en geef ik uiteindelijk mijn visie op alles wat ik heb gelezen.

Posted in Uncategorized | Tagged , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , | Leave a comment

Naar een zichtbare maat

Ambrogio Lorenzetti, Effetti del buon governo in città, voorbeeld van een goed bestuurde stad in de middeleeuwen

In zijn boek De onzichtbare Maat, Archeologie van goed en kwaad gaat Andreas Kinneging uitgebreid in op de Europese Traditie, de Verlichting en de Romantiek. De twee laatstgenoemde rekent hij tot de Moderniteit. Als mens- en wereldbeeld doordenkt hij beide ‘tot hun uiterste consequenties’ en velt er een negatief oordeel over. De Europese Traditie echter ligt hem na aan het hart. Mede daarom is Effetti del buon governo in città van Ambrogio Lorenzetti als voorbeeld van goed middeleeuws bestuur opgenomen in het omslagontwerp. In mijn opiniestuk Naar een zichtbare maat beschrijf ik wat ik van het boek opgestoken heb en waar ik het met de auteur niet eens ben.

Posted in Uncategorized | Tagged , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , | Leave a comment

Waar blijft de tijd?

Het mysterie van de tijd van Carlo Rovelli is een verrijkend boek. Het voegt iets toe aan de noties van gemeten en beleefde tijd. Rovelli (1956), autoriteit op het gebied van de kwantumgravitatie, benadert tijd vanuit de natuurkunde. Hij doet dat met de kritische distantie van een filosoof. Wat hij te berde brengt druist in tegen wat het ‘gezonde verstand’ over tijd denkt. Dat probeer ik in enkele grote lijnen te schetsen in mijn opiniestuk Waar blijft de tijd? De tijd zal het leren!

Posted in Uncategorized | Tagged , , , , , , , , , , , , , , , , , , | Leave a comment

Kritiek van de kritische rede

Wie in deze tijd gebruikt nog zijn gezonde verstand? In ieder geval Bas Heijne. Zijn nieuwste essay MENS/ONMENS verdient alle lof. Hij denkt op het scherpst van de snede, zónder de nuances uit het oog te verliezen. In mijn opiniestuk Kritiek van de kritische rede reflecteer ik op één zin uit dat boek: ‘Toegeven dat jij en jouw partij het mis hebben, is het moeilijkste wat er is’.

Posted in Uncategorized | Tagged , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , | Leave a comment

PERSOONLIJKE NOTITIES VAN MA

Keizer én filosoof, een zeldzame combinatie! In Marcus Aurelius komt dat samen. Hij bestuurt van 161 tot 180 het Romeinse Rijk. Ondanks zijn volle agenda, weet hij toch elke dag tijd te vinden om terug te blikken op wat er gepasseerd is, om te reflecteren over wat het betekent mens te zijn. Persoonlijke notities is er de vrucht van. Je hoeft het met zijn stoïcijnse denkwijze niet eens te zijn om toch pareltjes van gedachten uit dit werk te halen. Persoonlijke notities houdt ónze tijd, waarin de menselijke maat steeds meer uit het zicht lijkt te verdwijnen en relatief veel onbekwame presidenten op het regeringspluche zitten, een spiegel voor. Dat is de conclusie waar ik PERSOONLIJKE NOTITIES VAN MA, mijn opiniestuk, mee beëindig.

Posted in Uncategorized | Tagged , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , | Leave a comment

Twee keer Auschwitz

‘Auschwitz’ is voor mij in de eerste plaats een symbool: het staat voor alle vernietigingskampen waar tijdens de Tweede Wereldoorlog miljoenen mensen, vooral joden, de dood zijn ingejaagd. Er zijn overlevenden die over hun ervaringen in ‘Auschwitz’ geschreven hebben. Twee daarvan zijn Viktor E. Frankl en Primo Levi. Hun boeken, respectievelijk De zin van het bestaan en Is dit een mens, heb ik naast elkaar gelezen. Beide ‘morele reuzen’, die in het kamp overeind blijven en daarna weer een zinvol leven opbouwen, verschillen bij het schrijven in aanpak. Die van Frankl is wetenschappelijk, Levi vertélt. Inhoudelijk zijn er veel overeenkomsten. Frankl zet in zijn boek nog een extra stap: aan de beschrijving van zijn ervaringen in het concentratiekamp voegt hij de theorie van de door hem ontwikkelde logotherapie toe. Die blijkt voor onze tijd zeer actueel! In mijn opiniestuk Twee keer Auschwitz, Wat 174517 en 119104 te vertellen hebben ga ik op beide boeken in.

Posted in Uncategorized | Tagged , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , | Leave a comment